Het Pantheon Paris — Het Neoklassieke Meesterwerk van Soufflot
De koepel, de zuilen, de techniek — Jacques-Germain Soufflots ontwerp uit 1758-1790 dat Griekse en gotische ambitie samenbracht.
Het Pantheon was het meest ambitieuze architectuurproject van het 18e-eeuwse Frankrijk — een gebouw dat het Griekse tempelfront (met imposante Korinthische zuilen) combineerde met de bouwkunde van een gotisch gewelf om een immense koepel zonder steunberen te creëren. Architect Jacques-Germain Soufflot werkte eraan van 1758 tot zijn overlijden in 1780; het gebouw werd postuum voltooid door zijn collega's in 1790. Deze gids biedt de architectonische details.
Het Griekse tempelfront
De hoofdgevel van het Pantheon is een portiek in Griekse tempelstijl: 22 imposante Korinthische zuilen van 19 meter hoog dragen een driehoekig fronton met gebeeldhouwd reliëf. Het voorbeeld waren het Pantheon in Rome (naamgever van het gebouw) en het Griekse Parthenon, beide door Soufflot bestudeerd tijdens zijn verblijf in Italië in de jaren 1740. De portiek is het meest gefotografeerde exterieur; bezoekers lopen doorgaans tussen de zuilen door naar binnen.
De portiek leidt niet rechtstreeks naar het hoofdinterieur — deze komt uit in een vestibule die vervolgens via een kleinere doorgang de middenschipruimte binnenkomt. Dit was een bewuste ontwerpkeuze van Soufflot om de tempelfaçade als zuivere architectonische vorm te behouden, ongehinderd door de indeling van het interieur. De beslissing blijft onderwerp van debat onder architectuurhistorici; sommigen vinden het elegant, anderen onpraktisch.
De koepel — gotische bouwkunde ontmoet neoclassicisme
De koepel vormt de architectonische triomf van het gebouw. 83 meter hoog (272 voet) tot de top — hoger dan het Capitool in Washington DC en St Paul's in Londen. Diameter van 21 meter aan de basis. De koepel rust op vier massieve pijlers, met gotische luchtbogen verborgen in het ontwerp van het gebouw (de luchtbogen zijn opzettelijk niet van buitenaf zichtbaar, om het strakke neoclassicistische exterieur te behouden).
De bouwkunde was omstreden. Al in 1776 verschenen er tijdens de bouw scheuren in de ondersteuning van de koepel; Soufflot overleed in 1780, mede onder druk van het verdedigen van zijn constructieberekeningen. Zijn leerling Jean-Baptiste Rondelet voltooide het gebouw met aanvullende verstevigingen. De koepel staat nu al 230 jaar zonder verdere constructieproblemen, wat het ontwerp achteraf heeft gerechtvaardigd.
Het interieur — weids en helder
Het interieur volgt een Grieks-kruisplattegrond (gelijke armen) onder de centrale koepel, waarbij de vier armen het hoofdschip, dwarsschepen en apsis vormen. De algehele indruk is die van een weidse, heldere ruimte onder één imposante koepel — een effect dat Soufflot bereikte door alle dragende luchtbogen te verbergen in de muren en pijlers. Het interieur is ongewoon licht voor een 18e-eeuwse kerk, met grote bovenlichten boven de zuilen.
De Slinger van Foucault hangt sinds 1851 aan de centrale koepel en is vanuit het gehele interieur zichtbaar. De geschilderde koepeldecoratie dateert uit de 19e eeuw — een voorstelling van de Apotheose van de Heilige Geneviève (de oorspronkelijke toewijding van het gebouw voordat het Pantheon werd). De schilderingen voegen visuele rijkdom toe aan wat anders een streng geometrische ruimte zou zijn.
Veelgestelde vragen
Wie ontwierp het Pantheon in Parijs?
Jacques-Germain Soufflot (1713-1780) was de architect. Hij ontwierp het gebouw vanaf 1758 en werkte eraan tot zijn overlijden in 1780; de bouw werd voortgezet onder zijn leerling Jean-Baptiste Rondelet en voltooid in 1790.
Hoe hoog is de koepel van het Panthéon in Parijs?
83 meter tot aan de top van de koepel — hoger dan de koepel van het Capitool in Washington DC en de St Paul's Cathedral in Londen. De koepel heeft een diameter van 21 meter.
Was het Panthéon oorspronkelijk een kerk?
Ja — het werd aanvankelijk gebouwd als de kerk van Sainte-Geneviève (heilige Genoveva, de beschermheilige van Parijs). Koning Lodewijk XV beloofde in 1744 de kerk te laten bouwen indien hij zou herstellen van een ziekte; Soufflot ontving de opdracht in 1755. Het gebouw werd voltooid in 1790, net toen de Franse Revolutie begon; in 1791 werd het geseculariseerd en toegewijd als het Panthéon voor grote Franse burgers.
Waarom heet het het Panthéon?
Naar het Pantheon in Rome — een 1e-eeuwse tempel gewijd aan alle goden, die in 609 na Christus werd omgebouwd tot kerk. Het Parijse gebouw kreeg de naam Panthéon toen het in 1791 werd geseculariseerd om het nationale mausoleum van Frankrijk te worden, met een bewuste verwijzing naar het Romeinse gebouw als plaats van universele herdenking.
Welke bouwstijl heeft het Panthéon in Parijs?
Neoclassicistisch — een Franse stijl uit het midden tot eind van de 18e eeuw die de Griekse en Romeinse tempelbouwkunst nieuw leven inblies. Het Panthéon in Parijs combineert een Griekse tempelgevel (met Korinthische zuilen) met een koepelinterieur. Sommige architectuurhistorici beschouwen het als het meest invloedrijke neoclassicistische gebouw van Europa.
Waarom zitten er scheuren in de steunpilaren van de koepel?
Tijdens de bouw in 1776 verschenen er scheuren in de steunpilaren van de koepel, nog tijdens het leven van Soufflot. De scheuren weerspiegelden de structurele belasting van het dragen van een niet-gesteunde koepel van die omvang. Soufflots leerling Jean-Baptiste Rondelet voltooide het gebouw met aanvullende versteviging na Soufflots overlijden in 1780. De koepel is sinds de 18e eeuw stabiel.